Stichting Internationaal Hulpfonds voor vrijeschoolpedagogie (IHF) is een vrijwilligers-organisatie die 25 vrijescholen of liever Waldorfscholen in alle continenten steunt. In Oost-Afrika, de regio waarvoor ik verantwoordelijk ben, geldt dat voor negen scholen en een project voor traumahulp in het vluchtelingenkamp Kakuma. En voor een paar leraren uit Ivoorkust en Madagascar. Er zijn in Oost-Afrika nog meer Waldorf scholen die niet door het IHF gesteund worden, maar door organisaties uit andere Europese landen.
Het kenmerkende van de Oost-Afrikaanse scholen is dat ze allemaal heel verschillend zijn en toch nauw met elkaar verbonden. Ik noem er enkele:
In Kenia ligt Rudolf Steiner School Mbagathi aan de rand van Nairobi. De ingang is tegenover een wildpark, waar je ’s avonds de leeuwen hoort brullen. Er komt na zonsondergang wel eens een leeuw over het hek. Daarom hebben de bewakers ook geweren en mag je na zonsondergang het terrein alleen per auto of schoolbus verlaten. De school is opgericht voor de arme bevolking. Voor de kinderen van stammen, zoals de Liu en de Masaai die te ver weg wonen of rondtrekken is er een internaat. Er is een kleine boerderij met koeien en kippen. Het eten voor de 325 leerlingen wordt op het land verbouwd.
Op het vakantie-eiland Zanzibar is de Creative Education Foundation (CEF)Steiner School gevestigd, een geheel islamitische school. De jongens en meisjes komen uit arme gezinnen, meest van alleenstaande moeders. Schoolgeld is geheel afhankelijk van donaties. De school ligt in een voedselbos, dat een onderdeel is van de grote plantage waar kokosnoten, mango’s, guaves, avocado’s etc., door de kinderen geplukt worden voor de lunch. Er zijn veel kippen en wat koeien, die door de kinderen verzorgd worden. Bijzonder is dat een imam enkele keren per week les komt geven op school, wat betekent dat de leerlingen niet -zoals door de overheid verplicht is- naar de koranschool hoeven. Sinds ze doorgegroeid zijn naar de 12e klas behalen de leerlingen voor het staatsexamen de hoogste eindexamenresultaten van het eiland. Een groot succes voor deze vreemde eend in het dogmatische onderwijs van Zanzibar, waar jongens en meisjes gescheiden les krijgen.
In het zuiden van Malawi ontstaat de Kuphunzitsa Waldorf School. Een klein weeshuis voor 17 kinderen is de basis van de school. Uit de arme boeren gemeenschap rondom komen zo’n 50 kinderen meedoen met het “schooltje” dat daar op het open veld gehouden wordt door een stel heel enthousiaste mensen. Stoelen of tafels zijn er nog niet, maar wel een schoolbord dat ingeklapt kan worden. Extra aantrekkelijk maken de bordjes rijst het om mee te doen. Via het IHF is de school geadopteerd door de Hekima Waldorf School uit Dar es Salaam in Tanzania. Ervaren leraren uit die school kwamen dit jaar twee maal twee weken om het hele team (zes leraren) op te leiden.
Voor alle leraren aan de 15 scholen geldt dat ze hun opleiding in de Waldorfpedagogie krijgen aan de EATT: East African Teacher Training. Deze opleiding op het terrein van Rudolf Steiner School Mbagathi duurt drie jaar. Elk jaar zijn er drie cursussen (Modulen) van twee weken. Na deze negen Modulen een tiende Module in de eigen school waar ook het eindexamen plaats vindt onder leiding van een mentor, een leraar uit EATT. Elke gemiste module moet ingehaald worden.
Dit jaar waren er 42 studenten: 25 voor de opleiding lagere school en 17 voor de kleuteropleiding.
Het doel van de opleiding is: het cultiveren van een steunende omgeving waar leraren zich gesterkt voelen, vertrouwd met en verbonden met de grotere missie van de opvoeding van het kind in het licht van de antroposofie.
Een belangrijk onderdeel is het mentorschap. Dit houdt in dat er drie werkstukken gemaakt worden. De student wordt hierbij het laatste jaar begeleid door een meer ervaren leraar van de eigen school. Belangrijke onderdelen zijn: kennis van het curriculum, studie van de antroposofie, praktische scholing als activiteiten in het lokaal, lesplanning, zelfeducatie, persoonlijke groei en artistieke ontwikkeling. Er is veel aandacht voor de praktische en kunstvakken, daarnaast ook voor biologisch-dynamisch tuinieren, euritmie en Afrikaanse dans.
De mentor is rolmodel gedurende de opleiding van de leraar. Hij of zij moet bemoedigen en stimuleren, niet beoordelen. Sleutelactiviteiten zijn daarbij conversaties met de klas, omgaan met dag- en seizoensritmen, bemoedigen van zelfinzicht, praktische tips en toepassen van elementen uit de eigen cultuur.
Wat me raakt in de whatsapp mails die ik van de studenten krijg is hun dankbaarheid voor de kansen die ze door de opleiding hebben gekregen. Ze merken na elke module hoe ze groeien in hun beroep als leraar en ze zijn gretig om het geleerde direct in hun lessen toe te passen. Ze vertellen me hoe hun leven totaal veranderd is. Ze maken hier kennis met andere culturen en sluiten vriendschappen met mensen met heel andere leefgewoonten. En wat ik meermaals te lezen krijg: is de opmerking: weet je wat ik het leukste vind? Dat de leraren van het EATT allemaal zwart zijn!!!
Dit is zeker ook een opsteker voor de Europeanen die zoveel jaren gewerkt hebben aan deze prachtige opleiding en de syllabussen hebben gemaakt.
Voor het IHF is de opleiding dan ook het speerpunt van de besteding van de donaties.
Maar zoals altijd zijn er ook nadelen. De scholen liggen soms wel erg ver van Nairobi af en de vluchten zijn in Afrika nog duurder dan in Europa. Voor het IHF betekent dat; wikken en wegen en soms teleurstellen. Een retourtje Dornach, (waar iedereen heen wil!) kost 850 euro, entree 350 euro.
De scholen hebben zich verenigd in de East African Waldorf Association. De conferenties die georganiseerd worden, worden graag bezocht, juist om de vrienden van de opleiding weer te ontmoeten. Dit geldt ook voor de All African Antroposophic Training (AAAT), die elk jaar in een ander Afrikaans land gehouden wordt. Afgelopen jaar kwamen er mensen uit 17 landen naar de AAAT in Namibië.
Antroposofie en Waldorfpedagogie zijn zeker aan Oost-Afrika besteed!
Geschreven door: Reiny Jobse van het Internationaal Hulpfonds
r.jobse@internationaalhulpfonds.nl
